چکيده:
در این تحقیق ویژگی های آماری امواج شدید یخبندان ایران با تاکید بر خصوصیات سینوپتیک موجهای شاخص مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از آمار میانگین روزانه 50 ایستگاه سینوپتیکی ایران در دوره آماری 1994 تا ۲۰۰3 استفاده شده تا شاخص های کمی مانند تعداد موج ها ، تاریخ های شروع و خاتمه هر موج، شدت و تداوم زمانی و روابط این شاخص های با یکدیگر بررسی شود . بر این اساس از 75 موج استخراج شده برای دوره آماری، 31 موج شاخص برای ده سال استخراج و ویژگیهای آماری وخصوصیات سینوپتیک آنها با استفاده از نقشه های سطح زمین و سطح ۵۰۰ هکتوپاسکال تحلیل گردید. در تحلیل ویژگی فرود های سطح ۵۰۰ هکتوپاسکال مشخص شد که رابطه معنی داری بین دامنه ناوه و شدت و گستردگی یخبندان برقرار است. به این معنی که هر چه دامنه ناوه عمیق تر باشد، بر شدت و گستردگی یخبندان می افزاید. از طرفی منشأ اصلی بروز یخبندانهای شدید ایران در دوره سرد سال؛ شارش توده های هوای سرد از عرضهای شمالی می باشد. از جمله سامانه های ایجاد کننده یخبندانهای شدید، حرکت پرفشارهای سرچشمه گرفته از سواحل شرقی اقیانوس اطلس شمالی است. در این بین نقش حوزه اسکاندیناوی به علت واقع شدن در عرض های بالاتر (بالای 60 درجه شمالی) چشم گیرتر است. این سامانه های با فشار زیاد و با برودت بالا غالباً در بستر ناوه های عمیق حرکت نموده و خود را عرضهای پایین تر می کشانند. نتایج تحقیق نشان می دهد که فرودهای سطح ۵۰۰ هکتوپاسکال مربوط به موج های یخبندان شدیدتر ، عمیق تر بوده و محور آنها حالت نصف النهاری داشته و روی منطقه مورد مطالعه قرار گرفته است که به راحتی امکان ریزش هوای سرد را از روی عرضهای بالاتر فراهم نموده و نیز پرفشارهای مهاجر موج های یخبندان شدید از عرض های بالای 60 درجه منشاء گرفته اند .